دکتر رسول عباسی سرپرست دبیرخانه حوزوی مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت با حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمد هادی مفتح رئیس مرکز اسلامی هامبورگ دیدار و گفتگو کردند.
به گزارش دفتر ارتباطات مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت در این دیدار که با موضوع «تبیین و ترویج اسلام ناب محمدی(ص)» برگزار شد حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر مفتح با تشریح مفهوم اسلام ناب محمدی(ص)، بر ضرورت انطباق اصول ثابت دینی با اقتضائات متغیر زمان، شناخت مخاطبان، پاسخگویی فقهی به مسائل مسلمانان در غرب، استفاده از رسانه‌های نوین و تقویت آزاداندیشی و نظریه‌پردازی علمی تأکید کرد.
ایشان با اشاره به مفهوم اسلام ناب، اظهار کرد: برای شناخت این مفهوم باید میان دو حوزه اعتقادات و شریعت تفکیک قائل شد. در حوزه اعتقادات، توحید و عدالت اجتماعی از مهم‌ترین اصول و گوهرهای مشترک پیام الهی در طول تاریخ انبیا از جمله حضرت نوح، ابراهیم، عیسی و موسی علیهم السلام هستند که در رسالت پیامبر اکرم(ص) به کمال رسیده‌اند.
وی با اشاره به تفاوت شرایط تاریخی و اجتماعی جوامع افزود: در حوزه شریعت، نیازها و امکانات جوامع در طول زمان تغییر کرده و از این رو، مسئله مهم این است که چگونه می‌توان اصول ثابت دینی را در جهان متغیر به کار گرفت. وی نظریه‌هایی همچون «منطقه‌الفراغ» شهید صدر، احکام ثابت و متغیر علامه طباطبایی، نقش زمان و مکان در اجتهاد امام خمینی(ره) و مقاصدالشریعه آیت الله علیدوست را از جمله تلاش‌های اندیشمندان برای پاسخ به این مسئله دانست.
اصول ثابت، شرایط متغیر
دکتر مفتح راهکار مورد نظر خود را استخراج اصول و راهبردهای کلی از منابع دینی و انطباق آنها با شرایط روز عنوان کرد و گفت: اصول و استراتژی‌های اساسی دین ثابت هستند، اما نحوه اجرای آنها می‌تواند متناسب با اقتضائات زمان و مکان تغییر کند. به گفته وی، وظیفه فقیه آن است که اصول اساسی را از قرآن و روایات دریافت و با توجه به شرایط و اقتضائات روز، حکم و راهکار متناسب را استخراج کند.
تجربه فعالیت دینی در اروپا
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به تجربه فعالیت در مرکز اسلامی هامبورگ، یکی از مسائل مهم مسلمانان در اروپا را ضرورت پاسخگویی فقهی به شرایط خاص زندگی آنان دانست.
وی گفت: در اروپا گاه مسلمانان با موقعیت‌هایی مواجه می‌شوند که میان الزامات قانونی کشور محل زندگی و برخی احکام شرعی تعارض یا تزاحم ایجاد می‌شود. در چنین شرایطی باید راهکارهایی ارائه شود که امکان زندگی دینی و اجتماعی مسلمانان را فراهم کند و آنان را در یک دوگانه میان حفظ زندگی اجتماعی و پایبندی دینی قرار ندهد.
دکتر مفتح با اشاره به مباحث «فقه مغتربین» خاطرنشان کرد که پاسخگویی به مسائل مسلمانانی که در جوامع غیرمسلمان زندگی می‌کنند، از نیازهای مهم فقه معاصر است.
شناخت مخاطب؛ پیش‌شرط فعالیت فرهنگی
وی یکی از مهم‌ترین درس‌های تجربه فعالیت در اروپا را ضرورت شناخت محیط و مخاطب دانست و تصریح کرد: برای فعالیت مؤثر در هر جامعه‌ای باید مختصات، قواعد و ویژگی‌های آن جامعه را شناخت و متناسب با همان شرایط عمل کرد.
دکتر مفتح همچنین استفاده از ابزارهای نوین رسانه‌ای را در ترویج مفاهیم دینی مؤثر دانست، اما تأکید کرد که پیش از انتخاب ابزار، باید مخاطب به‌درستی شناخته شود.
وی افزود: نسل جدید مسلمانان اروپا در فضای فرهنگی متفاوتی رشد کرده‌اند و ارتباط مؤثر با آنان نیازمند مطالعه جدی درباره ویژگی‌ها و نیازهای این نسل است. به گفته وی، برگزاری کارگاه‌های مخاطب‌شناسی و سپس اجرای برنامه‌های دینی به دو زبان فارسی و آلمانی، از جمله تجربه‌هایی بود که نتایج مطلوبی به همراه داشت.
ضرورت ترجمه فرهنگی مفاهیم اسلامی
دکتر مفتح در ادامه، درباره ارتباط با نسل جوان مسلمان در اروپا، بر اهمیت ترجمه مفهومی و فرهنگی متون دینی تأکید کرد.
وی با اشاره به تلاش برای ترجمه سخنان، خطبه‌ها و آثار رهبران فکری انقلاب اسلامی به زبان آلمانی گفت: ترجمه نباید صرفاً تحت‌اللفظی باشد، بلکه باید به صورت «ترجمه فرهنگی و مفهومی» انجام شود تا معنا و مقصود اصلی برای مخاطب منتقل شود.
گفت‌وگوی بین ادیان و مسائل مشترک
وی همچنین با اشاره به تجربه حضور در مجمع ادیان هامبورگ اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که می‌توانست زمینه گفت‌وگوی مشترک میان ادیان باشد، مسئله دین‌گریزی جوانان بود؛ چراکه این مسئله تنها به یک دین یا جامعه اختصاص ندارد و پیروان ادیان مختلف، به‌ویژه در اروپا، با آن مواجه هستند.
دکتر مفتح گفت تلاش‌هایی برای طرح مباحث الهیاتی و بررسی مشترک این مسائل صورت گرفت، اما با شیوع کرونا، این جلسات متوقف شد.
ارتباط با جامعه علمی و دانشگاهی غرب
این استاد حوزه و دانشگاه درباره معرفی مباحث مرتبط با الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت در عرصه بین‌المللی نیز اظهار کرد: عموم مردم در اروپا و آمریکا لزوماً دغدغه این مباحث را ندارند و برای معرفی آنها باید بیشتر بر جامعه علمی، دانشگاهی و نخبگانی تمرکز کرد.
وی افزود: گفت‌وگو با دانشگاهیان و نخبگان و فراهم کردن زمینه آشنایی آنان با این مباحث می‌تواند بستر مناسبی برای بررسی علمی دیدگاه‌های مرتبط با اسلام و الگوی پیشرفت اسلامی فراهم کند.
آزاداندیشی و نظریه‌پردازی؛ زمینه‌ای برای پیشرفت
دکتر مفتح در بخش پایانی سخنان خود، فراهم کردن فضای مناسب برای نظریه‌پردازی و بیان آزادانه دیدگاه‌های علمی را یکی از الزامات پیشرفت کشور دانست.
وی تأکید کرد: صاحب‌نظران باید بتوانند دیدگاه‌ها و پیشنهادهای خود را در زمینه پیشرفت و تعالی کشور مطرح کنند؛ حتی اگر برخی از این دیدگاه‌ها با خطا و اشکال همراه باشد. این نظرات باید در مجامع علمی مورد نقد و بررسی قرار گیرند تا خطاهای آنها اصلاح و از نتایج قابل استفاده آنها بهره‌برداری شود.
وی با اشاره به بحث نواندیشی و آزاداندیشی دینی خاطرنشان کرد که نمی‌توان از نواندیشی سخن گفت، اما امکان طرح دیدگاه‌های متفاوت را محدود کرد. از نظر وی، گفت‌وگوی علمی، نقد و اصلاح ایده‌ها می‌تواند به تولید دانش و ارائه راهکارهای مؤثرتر برای پیشرفت کشور منجر شود.
تاریخ انتشار: 5 مهر 1405
