دکتر مجید عباسپور، عضو اندیشکده آب، محیط زیست، امنیت غذایی و منابع طبیعی و استاد دانشگاه صنعتی شریف، در نشست شهریورماه این اندیشکده، به بررسی وضعیت انرژی و محیط زیست کشور و تشریح راهبردها و راهکارهای اجرایی لازم برای بهینه‌سازی مصرف انرژی و حفظ محیط زیست در راستای تدابیر سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت پرداخت.
وی با اشاره به اهمیت موضوع انرژی و مسئله ناترازی انرژی در کشور، اظهار کرد این بررسی حاصل مجموعه‌ای از مطالعات و پژوهش‌هاست که در آن از مدل‌های بین‌المللی حوزه انرژی و روش «ارزیابی نیازهای فناوری» (TNA) برای شناسایی و اولویت‌بندی فناوری‌های مورد نیاز استفاده شده است.
عباسپور با اشاره به وضعیت نامطلوب انتشار گازهای گلخانه‌ای در کشور گفت میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای ایران در سال ۲۰۲۴ نسبت به سال مبنا در سال ۱۹۹۰، حدود سه برابر افزایش یافته است. به گفته وی، این وضعیت در بخش‌های نیروگاهی، صنعت، ساختمان، حمل‌ونقل و سایر بخش‌های اقتصادی، ضرورت اصلاح الگوی مصرف و افزایش بهره‌وری انرژی را دوچندان کرده است.
عضو اندیشکده آب، محیط زیست، امنیت غذایی و منابع طبیعی با اشاره به بررسی اسناد بالادستی و برنامه‌های توسعه کشور از برنامه اول تا هفتم، اظهار کرد با وجود قوانین و سیاست‌های متعدد در حوزه انرژی و محیط زیست، بخش قابل‌توجهی از اهداف تعیین‌شده محقق نشده است. وی مهم‌ترین چالش‌ها را در هفت محور شامل تحریم‌ها و محدودیت‌های بین‌المللی، مشکلات فنی و زیرساختی، چالش‌های مالی و سرمایه‌گذاری، ناترازی انرژی، مسائل ساختاری و حکمرانی، چالش‌های اقلیمی و زیست‌محیطی و ضعف فرهنگ‌سازی و آگاهی عمومی برشمرد.
وی در ادامه، بر ضرورت تبدیل این چالش‌ها به برنامه‌های اجرایی تأکید کرد و راهکارهای کوتاه‌مدت یک تا سه‌ساله و راهکارهای میان‌مدت سه تا هفت‌ساله را برای بخش‌های مختلف پیشنهاد داد. در بخش نفت و گاز، مهار و جمع‌آوری سریع گازهای مشعل، تعمیر و تکمیل چاه‌ها، افزایش فشار مخازن، بهبود مدیریت مصرف داخلی، اصلاح ساختار قراردادها و فراهم‌کردن زمینه جذب سرمایه و فناوری از جمله اقدامات اولویت‌دار کوتاه‌مدت عنوان شد.
در بخش برق، شناسایی و اولویت‌بندی نقاط پرتلفات، اصلاح سریع شبکه‌های فشار ضعیف و متوسط، مدیریت توان راکتیو، کاهش تلفات فنی و غیرفنی و مدیریت اوج مصرف از راهکارهای کوتاه‌مدت معرفی شد. در افق میان‌مدت نیز بهینه‌سازی ساختار شبکه، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و اصلاح سازوکار بازار برق مورد تأکید قرار گرفت.
عباسپور در حوزه ساختمان، اجرای واقعی مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان، ایجاد و تقویت نظام برچسب انرژی و ارائه مشوق‌های اقتصادی برای عایق‌کاری و کاهش مصرف را از راهکارهای فوری دانست و در میان‌مدت، توسعه ساختمان‌های کم‌مصرف، نوسازی عمیق ساختمان‌های موجود، هوشمندسازی و استفاده از فناوری‌های نوین را پیشنهاد کرد. در بخش صنعت نیز بازیابی گاز و حرارت تلف‌شده و افزایش راندمان تجهیزات و در بخش حمل‌ونقل، اصلاح الگوی مصرف سوخت، توسعه حمل‌ونقل عمومی و فراهم‌کردن زیرساخت‌های لازم برای خودروهای برقی از جمله راهکارهای مورد اشاره بود. در بخش کشاورزی نیز بهینه‌سازی تجهیزات و ماشین‌آلات و کاهش مصرف انرژی مورد تأکید قرار گرفت.
وی همچنین با استفاده از روش TNA، فناوری‌های مورد نیاز در بخش‌های نفت و گاز، برق، ساختمان، صنعت، حمل‌ونقل و کشاورزی را اولویت‌بندی کرده و بر ضرورت انتخاب فناوری‌های متناسب با شرایط اقتصادی، اقلیمی و زیرساختی کشور تأکید کرد. به گفته وی، در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر نیز باید سازوکارهای خرید برق و مشوق‌های سرمایه‌گذاری به‌گونه‌ای طراحی شوند که تفاوت شرایط اقلیمی و هزینه‌های تولید در مناطق مختلف کشور را در نظر بگیرند.
در پایان، عباسپور بر ضرورت ایجاد نظام پایش مستمر اجرای برنامه‌ها تأکید کرد و پیشنهاد داد مجموعه‌ای از شاخص‌های پایداری و بهره‌وری، به جای اتکای صرف به شاخص شدت انرژی، برای ارزیابی سالانه عملکرد کشور به کار گرفته شود. وی همچنین ثبات مدیریتی و انتخاب مدیران برخوردار از تعهد، تدین، تخصص، تجربه و توانمندی را از الزامات اصلی اجرای موفق برنامه‌های انرژی و محیط زیست دانست.
در پایان این نشست دو ساعته، اعضای اندیشکده و دیگر استادان حاضر در جلسه بر ضرورت تکمیل و عملیاتی‌کردن مطالعات انجام‌شده تأکید کردند و مقرر شد گزارش حوزه انرژی با تمرکز بر چالش‌ها، راهکارهای کوتاه‌مدت و میان‌مدت، فناوری‌های اولویت‌دار و معیارهای ارزیابی تکمیل و در چارچوب تدابیر سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت تنظیم شود.
همچنین مقرر شد اعضای اندیشکده نظرات و پیشنهادهای اصلاحی خود را درباره مطالب ارائه‌شده اعلام کنند تا نسخه نهایی گزارش، قابلیت ارائه به دولت و استفاده به‌عنوان پیوست و روشنگر تدابیر سند الگو را داشته باشد.
در تدوین راهکارها نیز تأکید شد که علاوه بر ملاحظات فنی و اقتصادی، پذیرش اجتماعی، امکان اجرایی‌شدن، آثار محیط‌زیستی و منافع مردم مورد توجه قرار گیرد. همچنین افزایش بهره‌وری و کاهش مصرف انرژی به‌عنوان یکی از محورهای اصلی فعالیت اندیشکده در حوزه انرژی و محیط زیست مورد تأکید قرار گرفت.
از دیگر محورهای مورد تأکید، ایجاد نظام پایش و ارزیابی مستمر و استفاده از شاخص‌های مناسب برای سنجش میزان تحقق اهداف برنامه‌ها بود. همچنین مقرر شد راهکارهای پیشنهادی در حوزه‌های نفت و گاز، برق و نیروگاه‌ها، انرژی‌های تجدیدپذیر، ساختمان، صنعت، حمل‌ونقل، کشاورزی و آب، به‌صورت اولویت‌بندی‌شده بررسی و برای هر بخش، اقدامات اجرایی کوتاه‌مدت و میان‌مدت مشخص شود.
در جمع‌بندی نهایی نیز تأکید شد که هدف اصلی اندیشکده، حرکت از سیاست‌گذاری و توصیه‌های کلی به سمت راهکارهای عملیاتی، قابل اجرا، قابل سنجش و مورد پذیرش جامعه و ارائه مجموعه‌ای منسجم از پیشنهادهای اجرایی به دولت است.
تاریخ انتشار خبر:3 آبان 1405
