نشست تخصصی بررسی الزامات تبیین و ترویج بین‌المللی اسلام ناب محمدی بر پایه اجتهاد پیوسته و پویا و هماهنگ با نیازهای زمان، توسط دبیرخانه حوزوی مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت و با همکاری انجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه علمیه، روز شنبه ۲۵ مهرماه در دبیرخانه انجمن‌های علمی حوزه برگزار شد.
به گزارش دفتر ارتباطات مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، در این نشست تخصصی، حجت الاسلام والمسلمین دکتر محمدهادی مفتح رئیس مرکز اسلامی هامبورگ و دکتر سیده سعیده غروی مدیر آکادمی اسلامی آلمان به بررسی ابعاد علمی، فقهی، تربیتی و اجتماعی تبلیغ بین‌المللی اسلام پرداختند و بر ضرورت بازنگری در شیوه‌های تبلیغی، شناخت مسائل واقعی مسلمانان در جوامع میزبان و تقویت تعامل میان حوزه‌های علمیه و مراکز اسلامی خارج از کشور تأکید کردند.
دکتر مفتح: ترویج بین‌المللی اسلام نیازمند اجتهاد پویا و تعامل علمی مستمر است
دکتر محمدهادی مفتح در سخنرانی خود اظهار داشت که معرفی و ترویج اسلام در عرصه بین‌المللی، به‌ویژه در جوامع غیراسلامی، مستلزم رویکردی جامع، عقلانی و روزآمد است؛ رویکردی که ضمن پایبندی به مبانی اصیل قرآن و عترت، توانایی پاسخ‌گویی به مسائل نوپدید و مقتضیات متغیر زندگی معاصر را نیز داشته باشد.
وی با تأکید بر ضرورت عبور از شیوه‌های صرفاً تبلیغی و انتقال یک‌سویه آموزه‌های دینی، خاطرنشان کرد که ترویج مؤثر اسلام باید بر ارائه منظومه‌ای معرفتی، عقلانی و اجتهادی استوار باشد؛ منظومه‌ای که بتواند با اندیشه‌ها، فرهنگ‌ها و نظام‌های حقوقی و اجتماعی معاصر وارد گفت‌وگویی فعال، مستدل و اثرگذار شود.
دکتر مفتح «اجتهاد پیوسته و پویا» را از الزامات اساسی این مسیر دانست و تصریح کرد که اجتهاد پویا به معنای عدول از اصول و مبانی معتبر دینی نیست، بلکه به معنای وفاداری به همین اصول در مواجهه با موضوعات، شرایط و پرسش‌های جدید است. از این منظر، فرآیند استنباط دینی باید با توسعه دانش، تحولات شرایط اجتماعی و ظهور مسائل تازه همراه باشد و همواره در معرض بررسی و ارزیابی علمی قرار گیرد.
وی همچنین بر ضرورت تعامل مستمر میان حوزه‌های علمیه و مراکز اسلامی فعال در خارج از کشور تأکید کرد و گفت این تعامل می‌تواند با انتقال پرسش‌ها، تجربه‌ها و مسائل واقعی مسلمانان به مراکز علمی، زمینه پژوهش‌های اجتهادی دقیق‌تر و تولید معارف دینی متناسب با نیازهای جهان معاصر را فراهم سازد.
دکتر غروی: تبلیغ فرهنگ اسلامی ـ شیعی باید پاسخ‌گوی مسائل واقعی مسلمانان باشد
دکتر سیده سعیده غروی، مدیر آکادمی اسلامی آلمان، در سخنرانی خود نیز بر ضرورت توجه به شرایط واقعی زندگی مسلمانان در کشورهای غیراسلامی تأکید کرد.
وی با اشاره به حضور گسترده مسلمانان در این کشورها و شکل‌گیری نسل‌های دوم و سوم مهاجران، توضیح داد که نیازهای تبلیغی، دیگر صرفاً به معرفی اسلام به غیرمسلمانان یا پاسخ‌گویی به پرسش‌های اعتقادی محدود نیست؛ بلکه موضوعاتی همچون تربیت فرزندان، حفظ هویت دینی، روابط خانوادگی، پوشش، تغذیه، محیط کار، قوانین کشور محل اقامت و نحوه تعامل با غیرمسلمانان را نیز دربرمی‌گیرد.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه شرایط زندگی در جوامع دارای اکثریت مسلمان با شرایط زندگی در جوامع غیراسلامی تفاوت‌های مهمی دارد، خاطرنشان کرد که در محیط‌هایی که ساختارهای آموزشی، اجتماعی و فرهنگی الزاماً با ارزش‌های اسلامی هماهنگ نیستند، خانواده و نهادهای دینی نقش مهم‌تری در حفظ و انتقال آموزه‌های دینی به نسل‌های جدید بر عهده دارند.
دکتر غروی با تأکید بر ضرورت توجه به ویژگی‌های نسل‌های دوم و سوم مهاجران، اظهار داشت که تربیت دینی نسل جدید نمی‌تواند صرفاً بر الگوهای تربیتی نسل پیشین یا شیوه‌های مبتنی بر الزام و منع استوار باشد؛ بلکه توضیح عقلانی آموزه‌های دینی، فراهم کردن امکان طرح پرسش و توجه به تفاوت تجربه‌های نسلی باید در کانون فعالیت‌های تبلیغی قرار گیرد.
وی همچنین بر ضرورت تفکیک میان احکام شرعی و آداب و عادت‌های فرهنگی جوامع مبدأ تأکید کرد و توضیح داد که همه شیوه‌های پوشش، روابط خانوادگی و مناسبات اجتماعی که خانواده‌های مهاجر با خود به محیط جدید می‌آورند، الزاماً منشأ شرعی ندارند. به گفته وی، روشن کردن مرز میان احکام دینی و عرف فرهنگی می‌تواند از شکل‌گیری برداشت‌های نادرست درباره دین و بروز تعارض‌های غیرضروری میان نسل‌های مختلف جلوگیری کند.
دکتر غروی در بخش دیگری از سخنان خود، به مسائل فقهی مسلمانان در جوامع غیراسلامی پرداخت و بر ضرورت تفکیک میان حکم اولی، تشخیص موضوع، نقش عرف، عناوین ثانویه‌ای همچون اضطرار و عسر و حرج، مسئله تزاحم و تعهدات ناشی از قراردادها و قوانین محل اقامت تأکید کرد.
وی خاطرنشان کرد که زندگی در یک کشور غیرمسلمان به‌خودی‌خود به معنای قرار گرفتن همه مسائل در چارچوب احکام ثانویه نیست؛ بلکه تشخیص دقیق موضوع و شرایط هر مسئله، پیش از ارائه پاسخ فقهی، ضرورت دارد. همچنین آشنایی با عرف جامعه میزبان، ضمن حفظ اصول و احکام ثابت شرعی، در فهم موقعیت‌ها و تشخیص مصادیق نقش مهمی ایفا می‌کند.
این سخنران با اشاره به موضوعاتی همچون غذای حلال، تعهدات شغلی، رعایت قوانین کشور محل اقامت، پوشش و تربیت فرزندان، بر ضرورت پرهیز از پاسخ‌های کلی و غیرمتناسب با شرایط واقعی تأکید کرد. وی تشکیل شبکه‌ای از مبلغان، فقها و متخصصان حوزه‌های تربیتی، حقوقی و اجتماعی را نیز راهکاری برای افزایش دقت و کارآمدی پاسخ‌گویی به مسائل مسلمانان مقیم در کشورهای غیرمسلمان دانست.
پیوند دانش دینی با نیازهای جهان معاصر؛ ضرورتی برای تبلیغ اثربخش
مجموع مباحث مطرح‌شده در این نشست نشان می‌دهد که ارتقای اثربخشی تبلیغ بین‌المللی اسلام، مستلزم پیوند مستمر میان دانش دینی، پژوهش‌های اجتهادی، شناخت فرهنگی و اجتماعی جوامع میزبان و پاسخ‌گویی به مسائل واقعی مسلمانان ساکن در کشورهای غیراسلامی است.
بر این اساس، تقویت تعامل میان حوزه‌های علمیه و مراکز اسلامی خارج از کشور، توجه به مسائل فقهی و تربیتی مسلمانان مهاجر و بهره‌گیری از ظرفیت‌های تخصصی در حوزه‌های مختلف می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری رویکردی علمی، تعاملی و مسئله‌محور در تبیین و ترویج بین‌المللی اسلام باشد؛ رویکردی که ضمن حفظ مبانی اصیل اسلامی، پاسخ‌گویی به پرسش‌ها و نیازهای فکری و دینی مخاطبان معاصر را دنبال می‌کند.
تاریخ انتشار خبر:26 مهر 1405
