دبیرخانه حوزوی مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت با همکاری پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر و انجمن‌های فقه و حقوق اسلامی و اقتصاد اسلامی حوزه علمیه، نشست تخصصی «تحلیل فقهی و اقتصادی حرمت کنز» را با سخنرانی حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر مهدی خطیبی برگزار کرد.
به گزارش مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، در این نشست، مفهوم کنز در قرآن کریم، دیدگاه‌های فقهی درباره حرمت آن و نسبت این حکم با کارکردهای اقتصادی زکات و مقابله با رکود مورد بررسی قرار گرفت.
حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر مهدی خطیبی، دانشیار گروه اقتصاد مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) و مدیر گروه اقتصاد مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی، سخنان خود را با تبیین مفهوم کنز در آیه ۳۴ سوره توبه آغاز کرد. این آیه کسانی را که طلا و نقره می‌اندوزند و آن را در راه خدا انفاق نمی‌کنند، به عذابی دردناک بشارت می‌دهد.
در ادامه ایشان با اشاره به معنای لغوی کنز توضیح داد که این واژه در اصل به معنای گردآوری و نگهداری اموال است و لزوماً بر پنهان‌کردن یا دفن‌کردن آنها دلالت ندارد. ازاین‌رو، به اعتقاد وی، ترجمه کنز به «گنج» که در زبان فارسی بیشتر به اموال مدفون اشاره دارد، نمی‌تواند تمام ابعاد این مفهوم را پوشش دهد و تعبیر «ثروت‌اندوزی» معادل مناسب‌تری برای آن است.
خطیبی در ادامه، با تفکیک مفهوم لغوی کنز از حکم فقهی آن، به بررسی دیدگاه مشهور فقهای امامیه درباره آیه مذکور پرداخت. وی با اشاره به روایتی از امام رضا(ع) که میان کنز و پرداخت زکات ارتباط برقرار می‌کند، توضیح داد که بر اساس این دیدگاه، نگهداری مالی که زکات آن پرداخت شده، حرام نیست و معیار اصلی در تشخیص کنز ممنوع، پرداخت‌نکردن زکات واجب است.
وی همچنین با استناد به تفسیر شیخ طوسی در کتاب «التبیان» بیان کرد که بر اساس یکی از دیدگاه‌های مشهور تفسیری، مقصود از کنز در آیه، گردآوری و نگهداری اموالی است که زکات آنها پرداخت نمی‌شود. بر این اساس، صرف انباشت و نگهداری ثروت، در صورت پرداخت زکات واجب، مشمول این حکم نخواهد بود. البته وی یادآور شد که در تفسیر آیه کنز، دیدگاه‌های دیگری نیز مطرح شده است.
کارکرد اقتصادی حکم کنز و مقابله با رکود
دانشیار گروه اقتصاد مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) در بخش دیگری از سخنان خود، به تبیین ارتباط میان حکم کنز و کارکردهای اقتصادی زکات پرداخت. وی با بیان اینکه بر اساس دیدگاه مشهور فقهی و تفسیری، هشدار قرآن درباره کنز بر ضرورت پرداخت زکات طلا و نقره تأکید دارد، توضیح داد که این حکم را می‌توان در چارچوب سیاست‌های اقتصادی معطوف به رونق تولید و جلوگیری از رکود تحلیل کرد.
به گفته خطیبی، وجوب زکات نقدین از جمله احکامی است که می‌توان کارکرد اقتصادی آن را در تقویت گردش ثروت و جلوگیری از راکد ماندن منابع مالی بررسی کرد. از این منظر، تأکید بر حرمت کنز نیز با هدف جلوگیری از انباشت غیرفعال ثروت و تقویت جریان اقتصادی جامعه ارتباط پیدا می‌کند. وی در همین زمینه به دیدگاه شهید صدر اشاره کرد که حرمت کنز را در چارچوب سیاست‌های مقابله با رکود اقتصادی تحلیل کرده است.
در ادامه این نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر علیرضا لشکری، دانشیار گروه اقتصاد پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، به‌عنوان ناقد، دیدگاه‌ها و مباحث مطرح‌شده از سوی سخنران را نقد و بررسی کردند، همچنین دکتر رسول عباسی سرپرست دبیرخانه حوزوی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت و دانشیار دانشگاه حضرت معصومه(س) اهمیت موضوع کنز در فضای امروز جامعه را خاطر نشان کردند و با اشاره به اهمیت موضوع کنز در تدابیر اقتصادی سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت پرسش هایی را درباره ابعاد مختلف این موضوع از سخنران و ناقد نشست طرح کردند.
در انتهای این نشست حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر سید علیرضا حسینی، دبیر اندیشکده فقه و حقوق اسلامی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت و معاون پژوهش و فناوری دانشگاه بین‌المللی علامه عسکری(ره)، به عنوان دبیر علمی این نشست به جمع بندی مباحث مطرح شده پرداختند.
تاریخ انتشار خبر:20 مهر 1405
